Een leesrapport is de basis van je redactiewerk. Het bevat de overkoepelende beoordeling van het manuscript waaraan je als redacteur hebt gewerkt. Een auteur moet dus eerst het leesrapport kunnen lezen en dan specifiek(er) op weg geholpen worden door middel van de opmerkingen in het manuscript.
Het leesrapport is een belangrijk onderdeel van jouw professionele toolkit als redacteur. Een goed leesrapport maakt het verschil tussen een auteur die vastloopt tijdens het herschrijven van z’n manuscript en een auteur die precies weet wat-ie moet doen om het verhaal naar een hoger niveau te tillen.
Wat doet een redacteur in het boekenvak?
Als redacteur in het boekenvak beoordeel en bewerk je het manuscript van een schrijver. Bij een professioneel maakproces van een boek is dit de eerste redactieronde, waarbij de focus ligt op het verhaal als geheel. Je hebt specifiek aandacht voor de grote bouwstenen van een boek: bijvoorbeeld of de plot stevig is, of personages voldoende zijn uitgediept of juist van bordkarton blijven, of de spanningsboog goed is en of er voldoende vaart in het verhaal zit. Daar geef je feedback op in de kantlijn van het manuscript, zodat de auteur het vervolgens kan verbeteren. Ook voorzie je de auteur van een leesrapport.
Zo schrijf je een leesrapport op heldere, constructieve en bruikbare wijze:
1. Maak notities tijdens de eerste lezing van het manuscript
Leg vast wat je opvalt op het gebied van conflict, personages, plot en structuur, perspectief, setting, tempo, dialogen en beschrijvingen, stijl en toon. Dat hoeft nog niet netjes geformuleerd te zijn. Zie het als gedachtespinsels die je later uitwerkt.
Je kunt bijvoorbeeld opmerken tijdens je lezing dat een personage te passief reageert op een heftige gebeurtenis. Noteer dat kort, zonder het tot in detail uit te werken. Zeker omdat je de rest van het verloop van het verhaal nog niet kent, is dat op dit punt in het proces niet zinvol. Pas later kun je zien hoe deze opmerking zich verhoudt tot het grote geheel.
2. Werk je notities uit tijdens de tweede lezing van het manuscript
Wanneer je het volledige manuscript geredigeerd hebt, loop je je feedback in de kantlijn nog een keer na. Dat is ook het punt waarop je start met het uitwerken van de notities in je leesrapport. Kloppen je eerste indrukken, nu je het volledige verhaal hebt gelezen? Bouw je notities om tot een lopend verhaal.
3. Zet in op het vergroten van de verbeelding van de auteur
In het leesrapport wil je een overkoepelende beoordeling geven van het verhaal, gericht op verschillende elementen ervan. Laat dat niet te technisch van aard zijn. Benoem wat er met je gebeurde, wat je interessant vond, wat er voor jou als lezer niet duidelijk is, en waar je in verwarring was. Je wilt wat er in het hoofd van de auteur zit op papier net zo duidelijk maken voor de lezer. Daarvoor is nodig dat jij als redacteur benoemt wat je als lezer nog niet ziet, welk effect het verhaal op je heeft. Je bent als het ware de schakel tussen de auteur en de lezer.
4. Check de toon van je feedback
Je hoeft in een leesrapport niet te bewijzen dat je een literaire analyse kunt maken door er allerlei jargon in te stoppen. Blijf naast de auteur staan, en geef feedback op constructieve en empathische wijze. Wel is het nuttig om in een leesrapport waar nodig extra informatie te geven over literaire technieken, om je aanbeveling te verduidelijken. Daar is in de kantlijn te weinig ruimte voor.
5. Vorm het leesrapport om tot een begeleidend schrijven
Door je leesrapport om te vormen tot een begeleidend schrijven, is het meer een brief aan de auteur met je bevindingen, dan een klinisch rapport. Daarmee maak je het stukken persoonlijker en minder intimiderend dan een rapportage. Lever dit samen met het manuscript in bij de auteur.
Op welk punt in het redactieproces schrijf je het leesrapport?
In de gestandaardiseerde workflow van een redactietraject is het schrijven van een leesrapport de zevende stap in het proces. Je leert erover in de redactieopleiding van studio folio. Je krijgt een template aangereikt om het rapport op systematische wijze te kunnen schrijven, zodat je precies weet aan welke elementen je aandacht schenkt, en je een auteur daadwerkelijk verder helpt.
Wil je een stevig en bruikbaar leesrapport leren schrijven?
In de opleiding Razor-sharp redigeren leer je manuscripten van fictieboeken beoordelen, een leesrapport schrijven en auteurs begeleiden, zodat je professioneel aan de slag kunt bij uitgeverijen of in opdracht van auteurs hun boek die uitgeven in eigen beheer.
studio folio is door het CPION erkend als onderwijsinstelling en is opgenomen in het Centraal Register Kort Beroepsonderwijs.
Verder lezen?